Ecologisch herstel Print E-mail

Een uitnodiging om deel te nemen aan de kunst van ecologisch herstel en het vinden van evenwicht met de natuur 

Onze samenleving bevindt zich wereldwijd in een sociale, culturele en milieukundige crisis. Vele decennia van onbehoorlijk beheer van onze natuurlijke omgeving kunnen niet in een handomdraai worden rechtgezet. Er zijn geen simpele of pasklare oplossingen voorhanden voor het herstel van het ecologisch evenwicht. Toch kunnen we het nodige doen. Iedereen kan thuis en in zijn werkomgeving bijdragen aan het herstel van ons beschadigd milieu. Daarvoor zijn verbeelding en creativiteit, alsook intelligentie en doortastendheid nodig. 

De belangrijkste opdracht is niet het transformeren van onze wereld, maar de transformatie van onszelf. Wij dienen onze levensstijl te veranderen. De sleutel is soberheid, minder materialisme, geen overdreven consumptie, minder kletspraatjes en ver weg van de sensatie en de gekte van de ontspanningsindustrie.

aanleggen van een irrigatiekanaalBosque de Paz biedt de kans om aan te sluiten bij een wereldwijde beweging om van onze aarde een leefbare plaats te maken. Uiteraard weegt de beperkte oppervlakte van Bosque de Paz niet op tegen de desastreuze ontbossing, de plundering van de oceanen en de grootschalige vernieling van vruchtbare gronden. Maar als signaal heeft het een duidelijke betekenis. Het vormt het symbool van de overtuiging dat evenwicht tussen mens en natuur mogelijk is (in de taal van de Indiaanse Quichua heet dat ‘Pacha Mama’). Wij willen bezoekers van Bosque de Paz kunnen laten ervaren hoeveel harde arbeid nodig is om afgetakelde grond om te vormen tot een unieke en rijke stek. Dat bezoekers zich er ook rekenschap van kunnen geven dat iedere hier gekoesterde soort een meesterstukje is van de evolutie en daar ook van kunnen genieten.

We hopen dat bezoekers de boodschap van Bosque de Paz zullen meedragen en verspreiden. Laat ons opnieuw de zin voor evenwicht ontdekken. We staan niet als heer en meester boven de natuur, maar vormen daarvan een onlosmakelijk onderdeel. Dat maakt het mogelijk de aarde niet slechts te zien als machine die ons in al onze behoeften dient te voorzien . . . kosteloos.

Bosque de Paz is dus geen plaats waar u kunt wegdromen en vergeten, maar juist een plaats voor reflectie en meditatie; waar soberheid, studie, eenvoud en zorg centraal staat; waar waarderen en genieten weer zijn echte betekenis krijgt.


Wat betekent Ecologisch Herstel?


Een niet korrekte landbouwmethode: het oogstafval in brand steken. De boeren zetten de heuvels in brand, het vuur loopt uit de hand en vernielt vele hectaren natuurlijke vegetatieIeder beschadigd ecosysteem heeft - binnen bepaalde grenzen - de intrinsieke kracht om zichzelf te herstellen, zolang alle originele elementen nog aanwezig zijn. Er is sprake van Ecologische Herstel als de mens de ecologische sequenties imiteert, bespoedigt of ondersteunt om het herstel zo spoedig en volledig mogelijk te laten verlopen. De beschadiging kan door de natuur veroorzaakt zijn (natuurlijke bosbranden, aardbevingen, overstromingen,enz) of door menselijke activiteiten (ontbossing, afbranden, luchtvervuiling, afvaldumping, drooglegging). Dikwijls is de beschadiging zo drastisch dat er van herstel naar de originele toestand geen sprake meer kan zijn. Maar door observatie van nog bestaande ‘referentie’ ecosystemen kan een algemene leidraad worden gevolgd.

Tengevolge van ongebreidelde ontbossing en daaropvolgend slecht bodembeheer wordt heel wat land in de Ecuadoraanse Andes, na verloop van een aantal jaren, onvruchtbaar en onbruikbaar voor voedselproductie. Volgens cijfers van het Ministerie van Landbouw zouden in Ecuador jaarlijks 40 000 ha landbouwland door erosie waardeloos worden. Dit is niet alleen een probleem voor Ecuador maar een proces dat zich wereldwijd afspeelt en vooral de kleine boerenfamilies zwaar treft. De Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties (FAO) heeft aangetoond dat ieder herbebossingsprogramma de volgende punten dient aan te bieden om ‘familie zekerheid’ te garanderen: voedselzekerheid, voedingswaarde, gezondheid, dierenvoeding, onderdak, energie, water, inkomen en een gerestaureerde omgeving.

Natuurrestauratie of ecologisch herstel is in essentie een lange termijn proces waarbij de natuur de kans krijgt zich te herstellen en daarbij in min of meerdere mate een handje krijgt toegestoken van de mens. Een eerste voorwaarde en een belangrijk principe in restauratie is dat de mens nooit meer vuur zal gebruiken om op te ruimen. Op die manier kan de regeneratie zijn natuurlijke gang gaan. Een tweede voorwaarde is dat geen scheikundige middelen (herbicides, insecticides, fungicides, kunstmest, etc) worden gebruikt.

In tropische en subtropische vochtige gebieden (zoals voor Bosque de Paz in de Mira Vallei) is die regeneratie krachtig en het hele jaar rond, o.a. door het ontbreken van een winter of rustperiode.

Ecologisch Herstel in Bosque de Paz


klik hier voor een fotografisch overzicht van het ecologisch herstel.

Ecologisch Herstel vereist  veel energie en harde arbeid Met de aankoop van 15 ha afgetakelde grond in 1995, startte Bosque de Paz het langdurig proces van natuur- of ecologische restauratie in combinatie met de productie van gewassen en fruit. Uit de grondanalyse bleek een te laag gehalte organisch materiaal, gebrek aan stikstof en fosfor. In de voorafgaande jaren werd door erosie de bovenste vruchtbare laag volledig weggespoeld en is alleen nog een grint-achtige bodem ter beschikking. In de jaren vóór de aankoop werden afwisselend bonen en maïs geteeld en werd het land in het droge seizoen afgebrand. Ook de omringende natuurlijke vegetatie, de begroeiing op de steile hellingen en de bomen aan de rand van het terrein gingen ieder jaar in de vlammen op. Enkel bij de rivier groeit van nature bamboegras en staan Guayaba bomen die dankzij de vochtigheid nooit door het vuur werden vernield.

Het terrein bestaat uit een niet erg hellend deel (ongeveer 4 ha met een helling van 15 graden), een zeer sterke helling (8 ha / 40 graden en meer) en smalle stroken vlak land bij de rivier. Een eerste stap in het herstel was de aanleg van heggen of barrières langs de hoogtelijnen om de erosie te remmen. Hiervoor werden stikstof vastleggende bomen en struiken gebruikt zoals Leucaena, Cajanus cajan, Crotelarium en Desmodium. Leucaena bleek het niet zo goed te doen en werd in 1998 vervangen door het zeer functionele Vetiver gras, dat een diep, verticaal wortelstel ontwikkeld tot twee meter diep en een dichte heg vormt tot één meter hoog.

Het proces van Natuurrestauratie in Bosque de Paz noemen we Forest Farming (bosboerderij), waarbij we vooral aandacht geven aan het planten van en de natuurlijke regeneratie van bomen en struiken. Op de vlakkere delen doen we dit op een ordelijke manier in combinatie met gewassen zoals maïs, ananas, maniok, enz., of met fruitbomen. Dit heet dan Agroforestry. Op de steilere hellingen gebeurt dit op een meer chaotische manier en dit heet dan Analog Forestry.

Speciale aandacht geven we aan het aanplanten en onderhouden van bamboe langs de rivier, rond waterbronnen en in diepe insnijdingen in het landschap.

Een bosboerderij, gekend onder een hele resem namen zoals Home Garden, Compound Farm, Forest Garden, Food Forest, Permaculture Farm, enz., is in vele delen van de Tropen één van de oudste vormen van landgebruik: een zeer intensief en vaak ingewikkeld systeem voor de voedselvoorziening en de andere basisbehoeften van zelfbedruipende gemeenschappen.
Bij de bouw van hun nederzettingen onderhielden de bijna volledig verdwenen autochtone stammen bewust de waardevolste bomen van het regenwoud, maar plantten commerciële gewassen zoals bananen, koffie, cacao en een waaier aan tropische vruchten in hun schaduw. Op die manier ontwikkelden ze een uitgebreid en opmerkelijk efficiënt agrarisch systeem, dat hen zowel commercieel succes bracht als hen hielp te voorzien in hun belangrijkste persoonlijke behoeften.

Een bosboerderij imiteert de complexe structuur van een natuurlijk bos. Het bladerdak bevat hoge, lichtzoekende bomen. De lagere boomlaag bevat kleinere, schaduwbestendige bomen. Daaronder vinden we de struikenlaag, de kruidenlaag, de grondlaag en de rhizosfeer of wortellaag. Er is ook een verticale laag, die bestaat uit kruip- en klimplanten. In een bosboerderij gebruiken we elk van die lagen zoveel mogelijk in ons voordeel door de planten zorgvuldig te selecteren volgens hun onderlinge compatibiliteit.

Het resultaat is een door de mens gemaakt ecosysteem met een ongelooflijke plantendiversiteit, waarbij elk van die planten zijn eigen, soortspecifieke locatie heeft. Dankzij de multi-dimensionele structuur en de hoge mate van onderlinge cohesie groeit de bosboerderij uit tot een symbiotisch organisme met de gezondheid en kracht van een natuurlijk woud. Ongedierte en plantenziektes bereiken nooit de epidemische proporties die ze in een situatie van monocultuur zouden kunnen krijgen. Recent wetenschappelijk onderzoek heeft bovendien uitgewezen dat bossen de productiefste van alle natuurlijke ecosystemen zijn. Ook dit kan in een goed georganiseerde bosboerderij geïmiteerd worden.

Bomen planten, niet alleen in het veld maar vooral in de geest.

Jammer genoeg zijn er in de Tropen, met inbegrip van het dal van de Mira, zeer weinig boeren die nog bosboerderijen onderhouden, een verandering die zich pas tijdens de laatste generaties voltrokken heeft en gelijkliep met het verdwijnen van de traditionele landbouw zoals die voordien door de autochtone bevolking beoefend werd. Wilde soorten worden enkel op hun onmiddellijke commerciële waarde beoordeeld: in de streek rond Bosque de Paz worden volwassen bomen enkel voor hun kaphout geduld, wilde gordeldieren voor hun schild en de zeldzame Guatusa voor de waarde van het vlees. In de woorden van een oudere lokale boer: ' We hebben 30 jaar gevochten om van die bomen af te raken en willen ze nu dus ook niet meer terug’

Door vee ongecontroleerd vrij te laten grazen, vaak in recent ontbost gebied, dragen plaatselijke kleine boeren bij in de vernietiging van hun eigen natuurlijke omgeving. Bovendien zetten zij elk jaar na de oogst hun velden in brand om die te ruimen, zonder enige beveiliging. De ongecontroleerde wilde branden die hiervan het gevolg zijn vernielen de overgebleven stroken bos zowel als de natuurlijke vegetatie op braakliggende gebieden. Erosie zorgt er vervolgens voor dat de blootliggende toplaag van de bodem vernield en onproductief achterblijft.

Klimaatstoornissen worden verergerd (en worden waarschijnlijk zelfs veroorzaakt) door een slecht gebruik van het land. Regelmatige regenpatronen vervallen tot maanden van extreme droogte gevolgd door krachtige stortregens die de vruchtbare bodemlaag bergafwaarts meesleuren. In het dal van de Mira Vallei waren deze gevolgen vooral zeer goed zichtbaar met de extreme, zeven maanden aanhoudende droogte in 2001 en 2007, gevolgd door extreem krachtige regenval. Dit is een duidelijke aanduiding dat er een direct verband is tussen de slechte landbouwpraktijken in de bergen en de overstromingen in de lager gelegen gebieden.

Het is nochtans belangrijk de plaatselijke kleine boeren niet verantwoordelijk te stellen voor deze rampzalige praktijken. De oorzaken van de slechte landbouwpraktijken en de daarmee gepaard gaande problemen liggen veel dieper. Een kortzichtig politiek en institutioneel beleid heeft lange tijd het binnenbrengen van buitenlandse munten benadrukt, daarbij weinig of geen rekening houdend met de sociale en economische gevolgen. Een kleine, rijke elite heeft ervoor geopteerd een slecht opgevoede werkkracht voor zichzelf beschikbaar te houden, uiteraard zonder de langetermijneffecten voor de ecologische en economische stabiliteit in rekening te brengen. Door de afwezigheid van een gecoördineerde agrarische structuur, laten de onwetende en slecht opgeleide boeren zich makkelijk om de tuin leiden door de mooipraterij van vertegenwoordigers van agrochemische bedrijven, de belangrijkste bronnen van technische informatie. Uiteraard, en jammer genoeg, zijn deze vertegenwoordigers vooral geïnteresseerd in het verkopen van hun scheikundige producten en niet in de economische en ecologische stabiliteit van de boer en zijn land op lange termijn. Het is een spijtige zaak dat de Ecuadoranen, en dan in het bijzonder de beleidsmakers, nog altijd de aard en de verbreiding van de vernietiging van hun mooie land niet inzien, of niet willen inzien.

De tropische agro-ecosystemen die bestaan uit akkerland, bos, complexe tuinen en agrobosbouw bevatten vaak honderden plantensoorten per veld. Onderzoek heeft aangetoond dat plantendiversiteit een positief effect heeft op de bestendiging van de processen die agro-ecosystemen uitmaken. Op de steile hellingen van de Andes, die gedurende de laatste vijftig à zestig jaar zwaar ontbost zijn, kunnen bosboerderijen een belangrijke rol spelen voor de creatie van gezonde natuurlijke omgevingen en de restauratie van ecosystemen.

De enige manier om het verlies van de biodiversiteit en het verlies van landbouwgrond door erosie tegen te gaan, is de introductie van vegetatie zoals bomen, heesters, grassen en bamboe in de vorm van groene grenslijnen tegen de erosie. Samen met een vorm van terrasbouw werd deze oude landbouwpraktijk door autochtone groepen toegepast, maar is verloren gegaan sinds de Spaanse verovering.

Uit het vorige mag blijken dat het planten van bomen en planten in Bosque de Paz een veel ruimere betekenis heeft dan het garanderen van een kapitaalinvestering voor de toekomst of het opslorpen van CO² ten behoeve van de geïndustrialiseerde landen.